EP.127 - Vitamin B12 - Cobalamine - โคบาลามีน

วิตามินบี 12 หรือโคบาลามิน (Cobalamin)

วิตามินบี 12 หรือโคบาลามิน เป็นวิตามินละลายในน้ำ ที่มีส่วนสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดแดง และบำรุงระบบประสาทและสมอง ซึ่งเป็นวิตามินที่ร่างกายไม่สามารถสังเคราะห์เองได้ จะต้องรับจากการรับประทานอาหารเท่านั้น แต่ถึงอย่างนั้น เราก็อาจจะไม่ต้องคอยกังวลว่าร่างกายของเราจะขาดวิตามินบี 12 ได้ง่าย เพราะร่างกายของเราสามารถสะสมวิตามินบี 12 ได้มากถึง 1,000-2,000 เท่าของปริมาณที่ร่างกายต้องได้รับต่อวัน โอกาสของการขาดวิตามินบีจึงค่อนข้างน้อย เว้นแต่ว่าผู้ที่รับประทานมังสวิรัติ หรือผู้สูงอายุที่รับประทานอาหารน้อยกว่าปกติ หรือไม่รับประทานอาหารที่มีวิตามินบี 12 เป็นเวลานาน ๆ

ทั่วไปวิตามินบีทุกชนิดรวมถึงวิตามิน บี 12 มีหน้าที่โดยรวมคือ ช่วยให้ร่างกายเปลี่ยน แปลงสารอาหารประเภทคาร์โบไฮเดรตไปเป็นน้ำตาลกลูโคส (Glucose) ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานของร่างกายมนุษย์ นอกจากนี้วิตามินบีรวมถึง บี 12 ยังทำให้ร่างกายใช้สารอาหารประเภทไขมันและโปรตีนให้เกิดประโยชน์อีกด้วย วิตามินบีรวมถึง บี 12 เป็นสารอาหารที่ละลายน้ำได้ดี จึงเป็น เหตุผลที่ทำให้ร่างกายไม่สามารถสะสมวิตามินบีรวมถึง บี 12 ได้มากเท่าใดนัก

หน้าที่หลักๆของยาโคบาลามิน/วิตามิน บี 12

ช่วยให้เซลล์ระบบประสาทแข็งแรงและทำงานได้เป็นปกติ
ช่วยในการสังเคราะห์และพัฒนาสารพันธุกรรมของมนุษย์ที่เรียกว่า DNA และ RNA
ช่วยทำให้การสร้างเม็ดเลือดแดงเป็นไปอย่างปกติและสนับสนุนการใช้ธาตุเหล็กของร่างกายได้อย่างเต็มที่
โคบาลามินจะทำงานร่วมกับวิตามิน บี9 หรือกรดโฟลิก (Folic acid) ในการสร้างระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกาย รวมถึงช่วยปรับสภาพของอารมณ์อีกด้วย
โคบาลามิน, กรดโฟลิก, และวิตามินบี 6/ไพริดอกซีน ทั้ง 3 ตัวนี้จะทำงานร่วมกันเพื่อช่วยควบคุมระดับกรดอะมิโนที่มีชื่อว่า Homocysteine (สารที่เกี่ยวข้องกับการทำงานต่างๆของเซลล์) ที่ในทางคลินิกมีเหตุผลสนับสนุนว่า ระดับ Homocysteine ที่สูงมากเกินไปสามารถทำให้เกิดโรคหัวใจได้

ประโยชน์ของวิตามินบี 12

วิตามินบี 12 เป็นวิตามินที่จำเป็นสำหรับร่างกาย โดยมีประโยชน์ดังต่อไปนี้

- ในไขกระดูก วิตามินบี12 (vitamin b12) จะมีหน้าที่เป็นโคเอนไซม์ช่วยในการเร่งปฏิกิริยาการสังเคราะห์ DNA (Deoxyribonucleic Acid) ที่เป็นขั้นตอนสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดแดง เป็นโคเอนไซม์ในการกระตุ้นให้เกิดการสร้างเซลล์เม็ดเลือดแดง และช่วยให้การทำงานของไขกระดูกเป็นปกติ ดังนั้น หากว่าเราขาดวิตามินบี 12 อาจจะทำให้เกิดภาวะเลือดจางได้

- เสริมสร้างการทำงานของระบบประสาทส่วนกลาง และช่วยให้เซลล์ต่าง ๆ ในร่างกายสามารถทำงานได้ดีขึ้น ช่วยลดความอ่อนล้าและอ่อนเพลีย

- เป็นสิ่งจำเป็นในการเมตาบอลิซึม (metabolism) ของโปรตีน ไขมัน และคาร์โบไฮเดรต ช่วยทำให้เหล็กทำงานได้ดีขึ้นในร่างกาย ช่วยเผาผลาญโปรตีน ไขมัน และคาร์โบไฮเดรต อย่างมีประสิทธิภาพ

- ช่วยกระตุ้นความอยากอาหาร สำหรับเด็กหรือผู้ที่รับประทานยาก มีฤทธิ์กระตุ้นการเจริญเติบโตในเด็กที่พัฒนาการช้า และขาดสารอาหาร เด็กพวกนี้มักจะขาดวิตามินบี 12 และวิตามินอย่างอื่นด้วย เมื่อให้วิตามินบี12 จะเพิ่มความอยากอาหาร รับประทานอาหารได้มากขึ้น แต่ในเด็กที่เจริญเติบโตเป็นปกติไม่ขาดวิตามินนี้ การให้วิตามินบี12 จะไม่มีผล

- ช่วยป้องกันการสะสมไขมันในตับ (lipotropic factors) โดยจะไปช่วยในกระบวนการสังเคราะห์ส่วนประกอบสำคัญ ก็คือ เมไทโอนีน (methionine) และโคลีน (choline)

- มีหน้าที่เผาผลาญกรดไขมัน ซึ่งช่วยในการรักษาสภาพของชั้นห่อเส้นประสาท (Myelin sheath)

- ทำหน้าที่เก็บพลังงานในกล้ามเนื้อ ช่วยให้มีความกระชุ่มกระชวย กระปรี้กระเปร่า

- ทำหน้าที่ละลายพิษของสารไซยาไนด์ (cyanide) เป็นยาพิษอย่างแรง อาจพบในอาหารและบุหรี่

สัญญาณที่บอกว่าเรากำลังขาดวิตามินบี 12

ใครที่กำลังสงสัยว่าตัวเองจะขาดวิตามินบี 12 ลองสังเกตอาการดังต่อไปนี้

สุขภาพโดยรวมแย่ลง เสี่ยงต่อโรคที่เกี่ยวกับระบบประสาท สมอง และโลหิต
มีอาการซีดจากภาวะโลหิตจาง (โรคโลหิตจาง) หรือมีอาการตัวเหลือง
การทำงานของระบบประสาทผิดปกติ มีการรับรู้ช้าลง หลงลืมได้ง่าย
ระบบการรับรู้ความรู้สึกทำงานผิดปกติ เช่น การรับรู้รสชาติ หรือการรับรู้กลิ่นเปลี่ยนไป
มีอาการชาหรือเป็นเหน็บตามปลายมือปลายเท้า
อ่อนเพลีย ไม่มีแรง เบื่ออาหาร
เดินลำบาก ขาดความคล่องตัว (เดินโซเซ ขาทั้งสองข้างเดินได้ไม่สมดุลกัน)
ลิ้นบวม หรืออักเสบ
กลั้นการขับถ่ายไม่อยู่
ซึมเศร้า หรือเห็นภาพหลอน

เพราะอะไรถึงขาดวิตามินบี 12 ?

1. ขาดวิตามินบี 12 เนื่องจากทานมังสวิรัติ ทานอาหารเจเป็นเวลานาน และไม่ได้ทานวิตามินเสริม หรือผู้สูงอายุที่ทานอาหารได้น้อยลง

2. จากการที่ร่างกายดูดซึมวิตามิน b 12 ได้น้อยลง เนื่องจากเคยเข้ารับการ ผ่าตัดเพื่อลดน้ำหนัก เช่น ผ่าตัดลดขนาดกระเพาะอาหาร หรือผ่าตัดลำไส้ เพราะผลข้างเคียงจากการผ่าตัดในลักษณะนี้จะทำให้การดูดซึมวิตามิน b 12 จากอาหารลดน้อยลง เกิดจากการเป็นโรคกระเพาะอาหารอักเสบ

3. เป็นโรคเกี่ยวกับลำไส้เล็ก เช่น ผู้ป่วยโรคโครห์น (Crohn’s Disease) จะมีความผิดปกติเรื้อรังของลำไส้ใหญ่ทำให้เกิดการระคายเคืองและทางเดินอาหารบวม และโรคเซลิแอค (Celiac disease) เกิดลำไส้เล็กอักเสบ ไม่สามารถดูดซึมวิตามิน และเกลือแร่ได้เต็มที่

4. ผู้ที่ต้องทาน ยาลดกรดในกระเพาะอาหาร เป็นประจำ อาจทำให้ร่างกายดูดซึมวิตามิน b 12 ได้น้อยลง เพราะวิตามินบี 12 จะดูดซึมได้ ก็ต้องมีกรดในระบบทางเดินอาหารด้วย

ในงานวิจัยหลายชิ้น พบว่ายาลดกรดที่ใช้รักษาโรคกรดไหลย้อน จะขัดขวางการดูดซึมวิตามิน บี 12 ได้ เพราะการดูดซึมจำเป็นต้องใช้เอนไซม์จากกระเพาะบางชนิด ที่ยาไปขัดขวางการผลิตเอนไซม์ไว้ ดังนั้นการใช้ยากลุ่มนี้นานๆ อาจจะเสี่ยงต่อการขาดวิตามินบี 12 เรื้อรังได้ [อ้างอิงงานวิจัย Heartburn medicines and B-12 deficiency]

5. ใช้ยาเบาหวานบางชนิด เช่น Metformin

6. อายุที่มากขึ้น ทำให้การผลิตน้ำย่อย (กรด) ในกระเพาะอาหารน้อยลงไปตามวัย เสี่ยงต่อการดูดซึมวิตามินบี 12 น้อยลงตามไปด้วย

7. ตับอ่อนทำงานบกพร่อง ผลิตเอนไซม์ไม่เพียงพอต่อการย่อยอาหาร (Pancreatic insufficiency)

8. มีแบคทีเรียเจริญผิดปกติในลำไส้เล็ก หรือมีการติดเชื้อพยาธิบางชนิดในลำไส้เล็ก

อาหารที่มีวิตามินบี 12

อาหารที่มี vitamin b 12 มีอยู่ในอาหารประเภท เนื้อสัตว์ ไข่ สัตว์ปีก อาหารประเภทนม และอาหารอื่นๆ ที่มาจากสัตว์
โยเกิร์ต แหล่งโปรตีน แมกนีเซียม และแคลเซียม อีกทั้งการกินโยเกิร์ตสามารถเรื่องระบบการย่อย และช่วยป้องกันโรคเบาหวาน ความดันสูงได้อีกด้วย
อาหารที่มี vitamin b 12 มีอยู่ในนม อีกทั้งมีแคลเซียม และวิตามิน D แล้ว ยังช่วยในเรื่องของอาการ PMS ก่อนมีประจำเดือนของผู้หญิง
อาหารที่มี vitamin b 12 ในอาหารทะเล จำพวก แซลมอน เป็นแหล่งสารอาหารชั้นดี ทั้งวิตามินบี 12 โปรตีน และโอเมก้า3
หอยแมลงภู่ มีสารอาหารจำพวกโปรตีน วิตามินซี โอเมกา 3 และวิตามินบี12
ปลาทูน่า อุดมไปด้วยวิตามินดี โอกาม้า 3 วิตามินบี12
หอยนางรม อาหารทะเลที่นอกจากจะมีสารอาหาร วิตามินบี 12 แล้ว ยังมี ซิงก์ (Zinc) อยู่มากเช่นกัน ซึ่งจะช่วยเพิ่มฮอร์โมนเทอร์เทสเตอร์โลนในเพศหญิงด้วย
ถั่ว ชีส ไข่

ค้นหาบล็อกนี้

การพยาบาล